Tại thành phố Ahmedabad, bang Gujarat, bà Lataben Solanki (44 tuổi) kiếm sống bằng việc bán đồ lót nữ ở khu chợ đông đúc. Thu nhập của bà chỉ khoảng 3.000 rupee (390.000 VNĐ) mỗi tháng trong những thời điểm buôn bán thuận lợi.
Tuy nhiên, vào mùa hè, công việc buôn bán của bà gần như đóng băng. Nhiệt độ ngoài trời quá cao khiến cả người bán lẫn khách hàng đều ngại ra đường. “Tôi chỉ có thể mở hàng sau 6 giờ tối. Ban ngày nóng đến mức không ai muốn bước ra ngoài”, bà kể.
Câu chuyện của bà Solanki phản ánh thực trạng của hàng triệu lao động thời vụ và lao động tự do tại Ấn Độ - những người sống dựa vào thu nhập từng ngày và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến đổi khí hậu. Khi các đợt nắng nóng xảy ra thường xuyên hơn, thu nhập của họ giảm mạnh trong khi chi phí sinh hoạt, đặc biệt là tiền điện và chăm sóc sức khỏe, lại tăng lên.
Lao động phi chính thức tại Ấn Độ là những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ thời tiết cực đoan. Ảnh: Bloomberg.
Để đối phó với tình trạng này, một mô hình bảo hiểm khí hậu mới đang được triển khai tại bang Gujarat. Từ năm 2024, tổ chức phát triển cộng đồng Mahila Housing Trust (MHT) phối hợp với các công ty bảo hiểm và tổ chức tài trợ đã giới thiệu chương trình “bảo hiểm nhiệt” dành cho phụ nữ lao động phi chính thức.
Theo đó, người tham gia chỉ cần đóng phí khoảng 90 rupee (28.000 VĐN) cho bốn tháng bảo hiểm - mức phí đã được trợ giá mạnh so với giá thực tế gần 400 rupee (124.000 VNĐ). Đổi lại, họ sẽ nhận được khoản hỗ trợ tài chính mỗi khi nhiệt độ vượt ngưỡng quy định trong nhiều ngày liên tiếp.
Khác với bảo hiểm truyền thống, đây là hình thức “bảo hiểm tham số”, tức khoản bồi thường được kích hoạt dựa trên dữ liệu nhiệt độ chính thức thay vì đánh giá thiệt hại thực tế của từng cá nhân. Điều này giúp quá trình chi trả diễn ra nhanh hơn và giảm thủ tục hành chính.
Hiện chương trình đã bảo vệ khoảng 30.800 phụ nữ tại nhiều khu vực ở Gujarat và đang được mở rộng sang Delhi cùng vùng thủ đô NCR. Dự kiến trong năm 2026, mô hình này cũng sẽ được triển khai tại bang Maharashtra.
Năm 2024 được ghi nhận là năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc khí tượng của Ấn Độ kể từ năm 1901. Theo Cục Khí tượng Ấn Độ (IMD), nhiệt độ trung bình cả nước cao hơn 0,65°C so với mức trung bình dài hạn, vượt qua cả kỷ lục trước đó vào năm 2016.
Các nghiên cứu gần đây cho thấy tần suất nắng nóng cực đoan cũng gia tăng rõ rệt. Giai đoạn 1981-2000, nhiều khu vực ở miền bắc và miền trung Ấn Độ chỉ ghi nhận khoảng 2,5-5,5 ngày nắng nóng mỗi năm. Nhưng từ năm 2001-2020, con số này đã tăng lên 3,5-8,5 ngày, với phạm vi ảnh hưởng rộng hơn nhiều.
Theo định nghĩa của IMD, một đợt nắng nóng xảy ra khi nhiệt độ đạt từ 45°C trở lên hoặc cao hơn mức trung bình từ 4,5-6,4°C trong ít nhất hai ngày liên tiếp.
Năm 2024, bà Solanki đã nhận được khoản bồi thường 750 rupee (233.000 VNĐ) sau khi nhiệt độ tại Ahmedabad vượt ngưỡng 43,72°C trong hai ngày liên tục. Số tiền này được bà dùng để chi trả hóa đơn điện tăng vọt trong mùa hè.
“Khoản hỗ trợ ấy giúp gia đình tôi đỡ áp lực hơn”, bà nói.
Một phụ nữ khác, bà Hasumati Kailesh Paramar, 50 tuổi, làm nghề nấu ăn thuê cho các đám cưới và sự kiện ngoài trời. Mỗi ngày làm việc, bà kiếm được khoảng 300 rupee (93.000 VNĐ). Nhưng vào mùa hè, bà thường buộc phải nghỉ làm vì không chịu nổi sức nóng từ mặt trời và bếp lửa.
“Chúng tôi dễ bị say nắng, nổi mẩn và kiệt sức”, bà chia sẻ.
Khoản bồi thường 750 rupee mà bà nhận được trong năm 2024 đã được dùng để chữa bệnh cho cha mẹ chồng già yếu, vốn bị ảnh hưởng bởi cái nóng trong căn nhà mái tôn chật hẹp.
Dù vậy, chương trình vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Năm 2025, nhiều người tham gia không nhận được tiền hỗ trợ vì nhiệt độ chưa vượt ngưỡng kích hoạt, dù họ vẫn cảm thấy quá nóng để làm việc. Điều này đôi khi gây tâm lý thất vọng.
Theo ông Chirayu Brahmbhatt, đại diện MHT, lao động nghèo thường chịu “tác động kép” từ nắng nóng: thu nhập giảm nhưng chi phí lại tăng. Tuy nhiên, việc thuyết phục họ tham gia bảo hiểm không dễ dàng.
“Nhiều người thậm chí còn chưa có bảo hiểm nhân thọ, nên rất khó để họ nghĩ đến bảo hiểm khí hậu”, ông nói.
Bên cạnh MHT, một số tổ chức khác cũng đang thử nghiệm các mô hình hỗ trợ tài chính liên quan đến nắng nóng. Tháng 5/2026, tổ chức Good Business Lab (GBL) triển khai nghiên cứu tại Delhi-NCR nhằm đánh giá cách hỗ trợ tiền mặt ảnh hưởng đến hành vi của các tài xế giao hàng công nghệ làm việc ngoài trời.
Trong nghiên cứu này, người lao động sẽ được nhận 250-500 rupee (78.000-155.000 VNĐ) mỗi khi cơ quan khí tượng dự báo có nắng nóng cực đoan, mà không cần đóng phí bảo hiểm. Nghiên cứu nhằm xác định các khoản hỗ trợ có tác động đến quyết định nghỉ làm để bảo vệ sức khỏe hay vẫn tiếp tục làm việc vì áp lực tài chính của nhóm lao động phi chính thức.
Khảo sát của GBL cho thấy 44% lao động giao hàng cho biết nắng nóng làm giảm thu nhập hằng ngày do phải nghỉ giữa chừng hoặc giao hàng chậm hơn. Gần một nửa số người được hỏi nói rằng họ sẽ gặp khó khăn nghiêm trọng nếu mất thu nhập chỉ trong hai ngày.
Các chuyên gia cho rằng những chương trình hỗ trợ như vậy sẽ ngày càng cần thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến thời tiết cực đoan trở nên phổ biến hơn. Với tầng lớp lao động nghèo, đây không chỉ là câu chuyện về thời tiết, mà còn là vấn đề sinh tồn.
“Không ai nên bị buộc phải lựa chọn giữa sức khỏe và miếng cơm manh áo”, đại diện GBL nhận định.
