Nguy cơ tiềm ẩn khi băng tan ở Greenland
Nằm ở Bắc Đại Tây Dương và sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, Greenland có ý nghĩa chiến lược quan trọng đối với cả Mỹ và châu Âu. Trong bối cảnh băng Bắc Cực tan mở ra các tuyến hàng hải mới giữa Đông Á và Bắc Âu, khu vực này càng trở nên quan trọng đối với thương mại và an ninh toàn cầu.
Tuy nhiên, tốc độ tan băng nhanh chóng tại Greenland đang kéo theo những nguy cơ nghiêm trọng hơn nhiều, đặc biệt là khả năng làm suy yếu hệ thống dòng hải lưu khổng lồ của Đại Tây Dương - vốn được xem là “động cơ điều hòa khí hậu” của Trái đất.
Tốc độ tan băng nhanh chóng tại Greenland đang kéo theo những nguy cơ nghiêm trọng hơn nhiều, đặc biệt là khả năng làm suy yếu hệ thống dòng hải lưu khổng lồ của Đại Tây Dương. Ảnh: CNN.
Các nhà khoa học cảnh báo nếu hệ thống dòng hải lưu này sụp đổ, hậu quả không chỉ dừng lại ở khủng hoảng khí hậu mà còn có thể kéo theo bất ổn kinh tế, thiếu hụt lương thực và rủi ro an ninh trên quy mô toàn cầu.
Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Đan Mạch và Greenland, kể từ giữa thập niên 1990, khối băng khổng lồ tại Greenland đã tan với tốc độ trung bình khoảng 140 tỷ tấn mỗi năm. Riêng năm 2024, lượng băng tan tương đương 2,5 triệu lít nước mỗi giây, gần bằng thể tích của ba bể bơi Olympic.
Nếu toàn bộ băng ở Greenland tan chảy, mực nước biển toàn cầu có thể dâng thêm khoảng 7 m, đe dọa nhiều thành phố ven biển trên thế giới. Không chỉ làm dâng mực nước biển, lượng nước ngọt khổng lồ từ băng tan còn đang làm thay đổi các dòng hải lưu ở Bắc Đại Tây Dương.
Ảnh hưởng đến 'băng chuyền' khí hậu của Trái đất
Theo các chuyên gia, mối lo lớn nhất hiện nay là tác động của băng tan đến Tuần hoàn đảo chiều kinh tuyến Đại Tây Dương (AMOC) - hệ thống dòng hải lưu vận chuyển nước ấm từ vùng nhiệt đới lên phía bắc. Nhờ dòng hải lưu này, nhiều khu vực ở châu Âu có khí hậu ấm áp hơn so với các vùng ở cùng vĩ độ.
AMOC hoạt động giống như một băng chuyền khổng lồ: Nước ấm chảy lên phía bắc, nguội dần rồi chìm xuống, sau đó quay trở lại phía nam dưới đáy đại dương. Quá trình này giúp phân phối nhiệt và năng lượng trong đại dương, đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định khí hậu toàn cầu.
Tuy nhiên, khi băng Greenland tan, lượng nước ngọt đổ vào Bắc Đại Tây Dương làm giảm độ mặn của nước biển, khiến nước khó chìm xuống hơn. Điều này làm chậm quá trình lưu thông của hệ thống hải lưu.
Các nghiên cứu cho thấy AMOC hiện đang yếu nhất trong hơn 1.000 năm.
Nếu hệ thống này suy yếu mạnh hoặc sụp đổ, tác động có thể lan rộng trên phạm vi toàn cầu. Đầu tiên, châu Âu có thể lạnh đi đáng kể, đặc biệt vào mùa đông, với các đợt thời tiết khắc nghiệt hơn.
Bên cạnh đó, sự thay đổi này có thể làm dịch chuyển hệ thống gió mùa, gây hạn hán tại nhiều khu vực phụ thuộc vào mưa gió mùa như Nam Á và châu Phi. Hệ quả có thể là thiếu lương thực, bất ổn xã hội và làn sóng di cư quy mô lớn.
Ngoài ra, sự thay đổi trong hệ thống đại dương cũng có thể thúc đẩy quá trình tan băng ở Tây Nam Cực, khiến mực nước biển dâng nhanh hơn.
Chính vì những tác động dây chuyền này, một số quốc gia đã bắt đầu xem đây là vấn đề an ninh.
Năm 2025, Iceland chính thức phân loại nguy cơ sụp đổ của AMOC là mối đe dọa an ninh quốc gia, do những tác động tiềm tàng đối với khí hậu, kinh tế và khả năng chống chịu của nước này.
Giáo sư Johan Rockström, Giám đốc Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam, cảnh báo: “Nguy cơ mất ổn định với Tuần hoàn đảo chiều kinh tuyến Đại Tây Dương không còn là kịch bản xa vời mà đã trở thành rủi ro an ninh quốc gia và toàn cầu”.
Một nghiên cứu công bố năm 2025 trên tạp chí Environmental Research Letters cũng cho thấy nguy cơ AMOC sụp đổ đang ngày càng tăng lên. Theo các nhà khoa học, nếu không có biện pháp cắt giảm ngay lập tức lượng phát thải khí nhà kính, hệ thống hải lưu này hoàn toàn có thể sụp đổ trước năm 2100.
Tuy vậy, Giáo sư Sybren Drijfhout từ Đại học Southampton cho biết quá trình dòng hải lưu dừng hoàn toàn có thể mất khoảng 100 năm. Vì vậy, ngay cả khi AMOC sụp đổ vào cuối thế kỷ 21, những tác động toàn diện của hiện tượng này sẽ gây tác động rõ rệt nhất vào thế kỷ 22.
