Bán đất mặt ruộng: [Bài 1] Chủ tịch xã phát thư khẩn

Xót xa nhìn đồng ruộng bị "lột da"

Vụ lúa Đông Xuân 2026 vừa dứt, khi nhiều chân ruộng còn chưa kịp cày xới cho mùa mới thì trên các cánh đồng ở các xã Hưng Mỹ, Tân An, Song Lộc, Song Phú, Cái Ngang... đã rền vang tiếng máy cơ giới. Những gàu sắt liên tục ngoạm xuống lớp đất đen xốp trên cùng, hất thành đống ven bờ rồi nhanh chóng được xe ben nối đuôi chở đi. Chỉ vài ngày, nhiều thửa ruộng vốn bằng phẳng trở nên loang lổ, mặt ruộng bị hạ thấp từng mảng, chỗ trũng chỗ cao lộ rõ giữa cánh đồng.

Tại các tuyến đồng thuộc ấp Đa Hòa, Đa Hòa Nam, Phước Hảo, Kênh Xáng của xã Hưng Mỹ, cảnh xe cơ giới ra vào đào múc diễn ra gần như liên tục trong thời gian gần đây khiến nhiều nông dân không khỏi lo lắng.

“Có ngày xe chạy từ sáng tới chiều. Ruộng đang phẳng mà mấy bữa sau nhìn như bị lột mất một lớp da, thấy xót lắm”, một nông dân ở ấp Đa Hòa cho biết.

Ở một số nơi, việc đưa máy vào đồng được lý giải là để hạ cốt nền đối với những chân ruộng gò cao nhằm thuận tiện bơm tưới, giữ nước cho sản xuất. Đây là nhu cầu có thật bởi ruộng cao khiến chi phí bơm nước tăng, lúa phát triển không đồng đều. Tuy nhiên, giữa cải tạo mặt bằng đúng kỹ thuật với việc bóc luôn lớp đất màu đem bán là hai việc hoàn toàn khác nhau.

Ông Lê Đình Trung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết, với những chân ruộng cần hạ thấp cao trình, quy trình kỹ thuật bắt buộc phải tách lớp đất mặt dày khoảng 20cm sang một bên, sau đó mới lấy phần đất phía dưới để san chỉnh và cuối cùng hoàn trả lại lớp đất màu lên trên. Làm như vậy mới giữ được tầng canh tác, bảo đảm sản xuất về sau.

Trên thực tế, tại không ít cánh đồng, phần đất giàu dinh dưỡng nhất lại bị múc đi sạch. Việc mua bán diễn ra khá đơn giản: chủ ruộng nhận tiền một lần, còn người thu gom tự lo máy đào, xe vận chuyển và nhân công.

“Người ta tới trả tiền gọn một lượt nên nhiều hộ thấy dễ là đồng ý. Nói miệng xong là máy vô làm liền”, một người dân khu vực Kênh Xáng cho hay.

Hệ lụy lớn

Theo ông Nguyễn Văn Ngoan, Chủ tịch UBND xã Hưng Mỹ, lớp đất mặt ruộng là tầng đất tích tụ mùn hữu cơ, vi sinh vật và độ tơi xốp qua nhiều năm canh tác. Khi lớp đất này bị bóc đi, nền ruộng bên dưới thường chai cứng, bạc màu, khả năng giữ nước kém và rất khó phục hồi. Không chỉ làm giảm độ màu mỡ, việc tự ý hạ thấp cao trình ở một số thửa ruộng còn ảnh hưởng đến cả hệ thống sản xuất chung của cánh đồng.

“Chỉ cần vài hộ múc sâu xuống là dòng chảy bị xáo trộn. Ruộng thấp thì úng, ruộng cao lại thiếu nước, xuống giống đồng loạt cũng khó. Trên những chân ruộng đã mất lớp đất màu, cây lúa thường bén rễ chậm, sinh trưởng yếu, sâu bệnh phát sinh nhiều hơn. Muốn giữ năng suất, nông dân phải tăng thêm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và công chăm sóc nhưng hiệu quả vẫn giảm. Số tiền có được từ vài chuyến xe đất vì thế chỉ là khoản lợi ngắn hạn, đổi lại là nhiều năm đất bạc màu và chi phí sản xuất đội lên", ông Ngoan giải thích.

Cấm khai thác đất mặt ruộng với mọi hình thức

UBND xã Hưng Mỹ đã phát thư khẩn gửi cán bộ, đảng viên và người dân tại các ấp Đa Hòa, Đa Hòa Nam, Phước Hảo, Kênh Xáng, kêu gọi cùng chung tay ngăn chặn nạn khai thác đất mặt ruộng trái phép.

Chủ tịch UBND xã yêu cầu người dân tuyệt đối không tự ý khai thác, không mua bán đất mặt ruộng dưới bất kỳ hình thức nào, không cho phương tiện cơ giới vào đào bới ruộng đồng; đồng thời chủ động theo dõi các tuyến đồng xung quanh nơi sinh sống. Khi phát hiện máy múc, xe ben hoặc xe tải có dấu hiệu vận chuyển đất trái phép phải báo ngay cho chính quyền hoặc công an xã để kịp thời ngăn chặn.

Theo đó, các đoàn thể, tổ nhân dân tự quản được giao bám địa bàn, đến từng hộ dân tuyên truyền, nhắc nhở, ký cam kết không vi phạm; lực lượng công an, địa chính, môi trường tăng cường kiểm tra tại những khu vực có nguy cơ cao.

UBND xã Hưng Mỹ khẳng định sẽ lập biên bản, tạm giữ phương tiện và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm.

Tình trạng đào bán đất mặt ruộng hiện đã xuất hiện tại nhiều địa phương khác của tỉnh Vĩnh Long. Qua rà soát, ngành chức năng ghi nhận 233 hộ dân tự ý khai thác đất mặt ruộng trên diện tích gần 120ha và buộc phải dừng hoạt động, khôi phục hiện trạng. Bên cạnh đó, 23 vụ khai thác, tập kết, thu gom, mua bán đất mặt ruộng trái phép cũng đã bị lập biên bản xử lý với tổng khối lượng vi phạm hơn 30.800m3; nhiều máy đào, xe ben cùng phương tiện liên quan bị tạm giữ.

Trước tình trạng khai thác đất mặt ruộng trái phép diễn ra ở nhiều nơi, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long đã yêu cầu các sở, ngành và chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra việc hạ độ cao đất sản xuất, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm hành vi đào múc, tập kết, vận chuyển đất trái phép. Tỉnh cũng yêu cầu xem xét trách nhiệm người đứng đầu nếu để vi phạm kéo dài hoặc tái diễn trên địa bàn quản lý.