Chậm trễ hay chây ì?
Tìm hiểu của phóng viên được biết, trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh có khá nhiều mỏ khoáng sản nhóm IV (đất san lấp) dù đã hết thời hạn khai thác, hết trữ lượng nhưng chủ đầu tư vẫn không thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ. Theo quy định của Luật Địa chất khoáng sản 2024 và các luật sửa đổi, bổ sung, hợp nhất Luật Địa chất khoáng sản thì tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản nhóm IV phải thực hiện đóng cửa mỏ theo quy định của luật này và cải tạo, phục hồi môi trường theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.
Cụ thể, sau khi hết thời hạn khai thác (được quy định rõ trong giấy phép khai thác), chủ mỏ tuy không phải thực hiện thủ tục thẩm định, phê duyệt đề án đóng cửa mỏ, chấp thuận phương án đóng cửa mỏ nhưng phải tuân thủ các yêu cầu được quy định tại Điều 81 của luật này gồm: Thống kê đầy đủ trữ lượng, khối lượng khoáng sản đã khai thác và kiểm kê trữ lượng, khối lượng khoáng sản còn lại; đưa môi trường tự nhiên gồm đất, nước, thảm thực vật, cảnh quan của toàn bộ hay từng phần khu vực mỏ sau khai thác đạt các yêu cầu cải tạo, phục hồi môi trường theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường; bảo đảm sự ổn định và an toàn của khu vực sau khi đóng cửa mỏ khoáng sản; tối ưu hiệu quả sử dụng đất sau khai thác khoáng sản.
Mỏ đất khu vực Hố Rẫy dù đã hết thời hạn từ lâu nhưng chủ đầu tư vẫn đang làm thủ tục đóng cửa mỏ. Ảnh: Quán Dũng.
Tuy nhiên thực tế cho thấy, thủ tục đóng cửa mỏ ở một số dự án diễn ra còn rất chậm. Nhiều trường hợp chủ đầu tư sau khi khai thác hết trữ lượng khoáng sản liền “phủi tay”, không đoái hoài gì đến các công việc còn lại. Có mặt tại mỏ đất khu vực Hố Rẫy (thôn Kép 11, xã Kép) do Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Ánh Hiền làm chủ đầu tư, phóng viên ghi nhận hoạt động khai thác đã dừng từ lâu. Mỏ đất này được UBND tỉnh Bắc Giang (cũ) cấp phép khai thác vào tháng 5/2024, diện tích rộng 5 ha, trữ lượng mỏ là hơn 736.000 m3, công suất khai thác là 170.000 m3/ năm, thời hạn khai thác đến 31/12/2025. Thời điểm giữa tháng 4/2026, khai trường là một khu vực bằng phẳng đã được khai thác hết và hiện bỏ hoang. Người dân quanh khu vực đang tận dụng mặt bằng để trồng dứa. Con đường tạm mà chủ đầu tư trước đây sử dụng để vận chuyển khoáng sản vẫn nguyên trạng, chưa được cải tạo, phục hồi.
Bác Đỗ Hồng V., một hộ dân sống cạnh dự án cho biết: “Chủ đầu tư chỉ khai thác chừng 6 tháng là xong rồi bỏ không từ đó đến nay. Chúng tôi tiếc mặt bằng nên cũng tranh thủ đổ thêm đất để trồng dứa tăng thu nhập. Hiện trạng mỏ sau khi người ta khai thác xong thế nào thì bây giờ vẫn vậy, tôi chưa thấy chủ đầu tư cải tạo, phục hồi môi trường gì cả. Con đường vận chuyển khoáng sản ghập ghềnh, lúc nào cũng bụi mù mịt kia cũng để không đó. Những hôm trời mưa, đường lầy lội, bùn sục lên không thể đi lại”.
Trao đổi với phóng viên, ông Hoàng Mạnh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Kép cho biết: “Cho đến thời điểm hiện tại, chủ đầu tư mới đang làm thủ tục đóng cửa mỏ theo quy định. Ngoài ra chúng tôi cũng không nắm được thông tin gì khác vì chủ đầu tư làm việc trực tiếp với Sở Nông nghiệp và Môi trường chứ không phải thông qua chính quyền xã”.
Con đường tạm dùng để vận chuyển khoáng sản của Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Ánh Hiền vẫn nham nhở thế này. Ảnh: Phạm Thiệu.
Trong khi đó, tại mỏ đất núi Quán Giếng (thôn Ngạc Lâu, xã Nghĩa Phương) do Công ty TNHH Thương mại Minh Khôi làm chủ đầu tư cũng ở trong tình trạng tương tự. Mỏ đất này được UBND tỉnh Bắc Giang (cũ) cấp giấy phép khai thác vào năm 2020, diện tích rộng 4 ha, trữ lượng mỏ là gần 700.000 m3, công suất khai thác là 116.000 m3/ năm, thời hạn khai thác đến 8/4/2026. Tuy nhiên thời điểm cuối tháng 5/2026, khai trường vẫn chỉ là một khu đất trống bỏ hoang cỏ mọc xanh rì. Hiện chủ đầu tư vẫn để một số thiết bị, máy móc thực hiện việc san gạt tạo mặt bằng phục vụ giai đoạn 2 của dự án. Ông Hoàng Đình Giang, Phó chủ tịch UBND xã Nghĩa Phương cũng cho biết: “Chúng tôi chưa nhận được thông tin gì về việc chủ đầu tư đang lập hồ sơ đóng cửa mỏ. Hiện trạng dự án thế nào thì vẫn nguyên như vậy. Phương án phục hồi môi trường, sử dụng đất sau khi kết thúc khai thác chúng tôi cũng không biết vì cơ quan thẩm định vấn đề này là Sở Nông nghiệp và Môi trường”.
Chưa có giải pháp xử lý triệt để
Một trường hợp tương tự khác là mỏ đất núi Rùa (Tiểu khu 6, phường Yên Dũng) do Công ty TNHH Quốc Kỳ làm chủ đầu tư. Mỏ đất này rộng hơn 4 ha, trữ lượng hơn 918.000 m3, công suất khai thác là 170.000 m3/ năm, thời hạn khai thác đến 30/4/2026. Nhìn bằng mắt thường có thể thấy, chủ đầu tư đã cơ bản khai thác hết trữ lượng chỉ trừ lại một chỏm đất nhỏ nằm chỏng chơ giữa mỏ. Ông Nguyễn Văn Thưởng, Chủ tịch UBND phường Yên Dũng thừa nhận: “Mỏ đất núi Rùa đã tạm dừng hoạt động từ lâu. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, tôi chưa thấy chủ đầu tư có hoạt động gì cả, cũng chưa nhận được thông tin gì về việc họ đang làm thủ tục xin đóng cửa mỏ theo quy định”.
Mỏ đất khu vực núi Rùa, phường Yên Dũng vẫn chưa làm thủ tục đóng cửa mỏ dù đã hết hạn khai thác. Ảnh: Phạm Thiệu.
Ngoài những trường hợp đã nêu ở trên, một số chủ đầu tư khác tuy đã bắt đầu lập hồ sơ đóng cửa mỏ nhưng tiến độ còn rất chậm. Trường hợp điển hình là mỏ đất khu vực Tân Phúc (thôn Tân Phúc, xã Tiên Lục) do Công ty cổ phần Sản xuất và Thương mại Đại Lục làm chủ đầu tư. Mỏ rộng 3 ha, được UBND tỉnh Bắc Giang (cũ) cấp giấy phép khai thác vào tháng 5/2024, trữ lượng đạt gần 350.000 m3, công suất khai thác là 170.000 m3/ năm, thời hạn khai thác đến 31/12/2025. Dù đã hết thời hạn khai thác được gần nửa năm và chủ đầu tư đã gửi hồ sơ xin đóng cửa mỏ tới cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhưng kết quả hiện vẫn chỉ dừng lại ở các vòng thẩm định. Ông Nguyễn Văn Thuận, Phó Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Tiên Lục cho biết: “Chủ đầu tư đang hoàn thiện hồ sơ để xin đóng cửa mỏ theo quy định. Hiện Sở Nông nghiệp và Môi trường đã hai lần về thẩm định các nội dung liên quan nhưng tới nay vẫn chưa có quyết định chính thức từ UBND tỉnh Bắc Giang”.
Đáng nói là những hạn chế, bất cập trong việc đôn đốc, lập hồ sơ đóng cửa các mỏ khoáng sản trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đã được nêu rõ tại Thông báo Kết luận thanh tra số 1065/TB-TTCP ngày 16/4/2026 của Thanh tra Chính phủ về công tác quản lý, thăm dò, khảo sát, quy hoạch, cấp phép, khai thác, vận chuyển đối với các mỏ vật liệu xây dựng tại tỉnh Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh). Cơ quan thanh tra khẳng định: “Việc đôn đốc đóng cửa mỏ còn chưa quyết liệt; chưa có giải pháp xử lý triệt để đối với những mỏ chưa lập hồ sơ đóng cửa mỏ khoáng sản. Chất lượng thẩm định đề án đóng cửa mỏ khoáng sản còn chưa phù hợp với thực tế dẫn đến có đề án phải điều chỉnh nhiều lần. Công tác kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện đề án đóng cửa mỏ còn chưa được thường xuyên, dẫn đến còn có tình trạng vi phạm trong việc đóng cửa mỏ”.
Chủ đầu tư mỏ đất khu vực núi Quán Giếng, thôn Ngạc Lâu, xã Nghĩa Phương cũng chưa làm thủ tục đóng cửa mỏ dù hết hạn khai thác. Ảnh: Phạm Thiệu.
Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Bắc Ninh chỉ đạo cơ quan chuyên môn tiếp tục đôn đốc, kiểm tra, rà soát, kịp thời xử phạt vi phạm hành chính hoặc có biện pháp xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật đối với các doanh nghiệp chưa thực hiện đóng cửa mỏ khoáng sản theo quy định.
Ngày 27/3/2026, Văn phòng Chính phủ có văn bản thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ chỉ đạo đối với Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh và Thanh tra Chính phủ về việc thực hiện kết luận thanh tra. Trên cơ sở đó, Tổng Thanh tra Chính phủ đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý theo quy định đối với các cá nhân, tổ chức, đơn vị có liên quan đến các hạn chế, thiếu sót, vi phạm được nêu tại kết luận thanh tra nói trên, bảo đảm theo đúng quy định của pháp luật.
