Bắc Nam nối dải xuân hồng nối gần nghệ thuật truyền thống vào đương đại

Sự hòa quyện của nhiều loại hình nghệ thuật

Tối 9/3, tại Rạp Xiếc Trung ương (Hà Nội), chương trình xiếc - cải lương - ca múa nhạc “Bắc Nam nối dải xuân hồng” đã mang đến một không gian nghệ thuật đặc biệt, nơi các loại hình sân khấu truyền thống gặp gỡ và hòa quyện trong cùng một đêm diễn.

Chương trình do ba đơn vị nghệ thuật phối hợp thực hiện gồm: Liên đoàn Xiếc Việt Nam, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam và Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ. Đây cũng là lần đầu tiên đoàn cải lương đến từ miền Nam kết hợp cùng các đơn vị nghệ thuật phía Bắc trong một chương trình quy mô, nhân dịp chuyến lưu diễn tại nhiều tỉnh, thành miền Bắc.

Sự gặp gỡ giữa xiếc, cải lương và ca múa nhạc tạo nên cấu trúc biểu diễn đa tầng, trong đó mỗi loại hình giữ vai trò riêng nhưng vẫn gắn kết chặt chẽ. Những tiết mục như “Quê hương ba miền”, “Tết là phải vui”, “Tinh hoa nghiệp tổ” mở ra không khí rộn ràng, trong khi các làn điệu ca cổ như “Quán nửa khuya”, “Dòng sông quê em” đưa khán giả trở về với chiều sâu cảm xúc của sân khấu cải lương.

Song song với đó là những tiết mục xiếc giàu tính thị giác như đu dây đôi nam - nữ “Chuyện tình Liang Biang”, xiếc “Dây mèo”, mang đến nhịp điệu biểu diễn linh hoạt và hấp dẫn.

Nếu cải lương gợi lên vẻ đẹp trữ tình của sân khấu Nam Bộ, thì xiếc mở ra không gian biểu diễn giàu kỹ thuật, nơi nghệ sĩ phải kết hợp giữa sức mạnh, sự mềm dẻo và độ chính xác cao. Ca múa nhạc đóng vai trò cầu nối, giúp các lớp diễn chuyển tiếp mạch lạc, tạo nên một tổng thể sân khấu hài hòa.

Theo NSND Triệu Trung Kiên, Phó Giám đốc Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, đồng thời là đạo diễn chương trình, việc kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật trong một đêm diễn không chỉ nhằm tạo sự mới mẻ cho khán giả mà còn thể hiện tinh thần giao thoa văn hóa.

Ông cho biết: “Chúng tôi mong muốn tạo ra một chương trình mà ở đó khán giả cảm nhận rõ sự hòa quyện của xiếc, cải lương và ca múa nhạc khi cùng kể câu chuyện về đất nước. Khi nghệ sĩ hai miền Bắc - Nam đứng chung sân khấu, điều đọng lại không chỉ là nghệ thuật mà còn là tình yêu dành cho văn hóa Việt”.

Nỗ lực làm mới sân khấu truyền thống

Trong bối cảnh nghệ thuật biểu diễn đang phải cạnh tranh với nhiều loại hình giải trí hiện đại, việc tìm ra cách tiếp cận mới với khán giả trở thành bài toán lớn đối với các đơn vị nghệ thuật truyền thống.

Thực tế cho thấy, cải lương, chèo hay tuồng từng có thời kỳ vàng son với lượng khán giả đông đảo, nhưng hiện nay sân khấu truyền thống đang đối diện với nhiều thách thức khi thị hiếu công chúng thay đổi. Nhiều đoàn nghệ thuật vì vậy phải tìm kiếm những hình thức dàn dựng mới nhằm tạo sức hút cho các chương trình biểu diễn.

Chính trong bối cảnh đó, những chương trình mang tính giao thoa như “Bắc Nam nối dải xuân hồng” được xem là một hướng thử nghiệm đáng chú ý. Thay vì trình diễn riêng rẽ từng loại hình, các nghệ sĩ lựa chọn đặt chúng cạnh nhau trong cùng một không gian sân khấu, tạo nên trải nghiệm đa dạng cho người xem.

Cách dàn dựng này giúp khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ, tiếp cận nghệ thuật truyền thống theo một cách gần gũi và sinh động hơn. Những tiết mục xiếc giàu tính thị giác có thể thu hút sự chú ý ban đầu, trong khi cải lương mang lại chiều sâu cảm xúc, còn ca múa nhạc giữ vai trò dẫn dắt mạch biểu diễn.

Sự kết hợp ấy không làm mất đi bản sắc của từng loại hình, mà ngược lại, tạo ra một chỉnh thể nghệ thuật mới, nơi mỗi yếu tố bổ trợ cho nhau.

Một yếu tố khác góp phần tạo nên sức hút của chương trình là sự tham gia của nhiều nghệ sĩ tên tuổi trong các lĩnh vực xiếc, cải lương và ca múa nhạc như NSND Trọng Phúc, NSƯT Minh Lý, Văn Đáng, Minh Nguyệt, ca sĩ Hồ Khắc Tùng cùng nhóm múa Sóng Xanh.

Sự góp mặt của các nghệ sĩ nhiều thế hệ cũng cho thấy nỗ lực truyền nối giữa lớp nghệ sĩ đi trước và lớp nghệ sĩ trẻ trong việc gìn giữ và phát triển nghệ thuật truyền thống.

Chương trình tại Hà Nội cũng là điểm kết thúc cho chuyến lưu diễn của Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ tại nhiều tỉnh, thành miền Bắc. Trước đó, các nghệ sĩ đã biểu diễn tại nhiều địa phương như Hưng Yên, Ninh Bình và một số điểm diễn ở Hà Nội.

Ngay từ những buổi diễn đầu tiên vào cuối tháng 2 tại thôn Vân Điềm, xã Thư Lâm (Hà Nội), các nghệ sĩ đã nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt của khán giả địa phương. Nhiều người dân lần đầu tiên được thưởng thức cải lương trực tiếp đã bày tỏ sự thích thú trước những làn điệu vọng cổ và những trích đoạn sân khấu quen thuộc.

Đến đêm diễn tại Rạp Xiếc Trung ương, khán phòng vẫn ghi nhận sự quan tâm và cổ vũ nhiệt tình của khán giả. Mỗi khi những câu vọng cổ vang lên, nhiều tràng pháo tay lại nối dài.

Theo NSND Hồ Ngọc Trinh, Trưởng Đoàn Nghệ thuật cải lương Vàm Cỏ, chuyến lưu diễn lần này mang lại kết quả “vượt ngoài mong đợi”. Trước khi ra Bắc biểu diễn, nhiều nghệ sĩ không khỏi băn khoăn liệu khán giả miền Bắc có đón nhận cải lương hay không.

Tuy nhiên, thực tế tại các điểm diễn cho thấy sự quan tâm của công chúng dành cho loại hình nghệ thuật này vẫn rất rõ nét. Nhiều khán giả đã ở lại sau chương trình để trò chuyện, chụp ảnh cùng nghệ sĩ và bày tỏ mong muốn được xem thêm những buổi diễn cải lương khác.

Đối với nhiều nghệ sĩ trẻ của đoàn, đây cũng là lần đầu tiên họ có cơ hội biểu diễn trước khán giả miền Bắc. Những tràng pháo tay và sự cổ vũ của công chúng được xem là nguồn động lực để họ tiếp tục gắn bó với sân khấu.

Để sân khấu truyền thống luôn “sáng đèn”

Trong nhiều năm qua, câu chuyện làm thế nào để giữ cho sân khấu truyền thống luôn “sáng đèn” vẫn là mối quan tâm của giới nghệ thuật. Bên cạnh việc bảo tồn những giá trị nguyên bản, nhiều nghệ sĩ cho rằng cần có những cách tiếp cận linh hoạt hơn để nghệ thuật truyền thống có thể đồng hành cùng đời sống đương đại.

Các chương trình mang tính giao thoa, kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật, vì vậy được xem như một hướng đi nhằm mở rộng không gian tiếp cận khán giả.

Khi những làn điệu cải lương vang lên trong một chương trình có cả xiếc và ca múa nhạc, khán giả không chỉ thưởng thức từng tiết mục riêng lẻ mà còn cảm nhận được sự phong phú của sân khấu Việt Nam.

Từ góc nhìn đó, những chương trình như “Bắc Nam nối dải xuân hồng” không chỉ đơn thuần là một đêm biểu diễn, mà còn phản ánh nỗ lực của các đơn vị nghệ thuật trong việc tìm kiếm con đường mới để đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng.

Trong không gian của sân khấu, khi nghệ sĩ từ nhiều vùng miền cùng đứng chung một ánh đèn, những khác biệt về loại hình hay phong cách dường như được thu hẹp lại. Điều còn lại là câu chuyện chung về văn hóa, về những giá trị nghệ thuật đã và đang tiếp tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Và trong những tràng pháo tay của khán giả, hành trình đưa nghệ thuật truyền thống đến với đời sống hôm nay vẫn đang tiếp tục.