Việc triển khai các quy định mới của Luật Địa chất và Khoáng sản cùng các văn bản hướng dẫn của UBND tỉnh Nghệ An đang mở ra một hướng tiếp cận mới trong quản lý tài nguyên khoáng sản. Không chỉ đơn thuần là hoàn thiện thủ tục hành chính, chính sách này còn hướng tới mục tiêu hài hòa giữa quản lý nhà nước với nhu cầu thực tiễn của người dân.
Theo hướng dẫn của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, việc xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản phát sinh từ hoạt động cải tạo, xây dựng công trình trên đất ở, đất nông nghiệp đã được phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tế, đồng thời phát huy hiệu quả nguồn tài nguyên sẵn có tại địa phương.
Người dân vùng cao tận dụng đất thải để lấp móng nhà. Ảnh: Đình Tiệp.
Trong quá trình cải tạo đất, san gạt mặt bằng hoặc xây dựng công trình, nhiều hộ gia đình thường phát sinh khối lượng đất, đá có thể tận dụng làm vật liệu xây dựng. Nếu không có cơ chế quản lý phù hợp, nguồn vật liệu này có thể bị lãng phí hoặc phát sinh các hoạt động khai thác, vận chuyển không đúng quy định.
Việc ban hành các quy định cụ thể và tổ chức triển khai đồng bộ vì vậy được xem là giải pháp cần thiết, giúp quản lý chặt chẽ nguồn tài nguyên phát sinh trong đời sống dân sinh, đồng thời tận dụng hiệu quả nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Tháo gỡ nhu cầu chính đáng của người dân
Trong thực tế, nhu cầu cải tạo đất, xây dựng nhà ở, công trình sản xuất của người dân ngày càng lớn. Khi san gạt mặt bằng hoặc đào móng công trình, nhiều nơi phát sinh khối lượng đất, đá dư thừa nhưng trước đây chưa có cơ chế rõ ràng để thu hồi và sử dụng.
Việc phân cấp thẩm quyền xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản cho chính quyền cấp xã đã tạo điều kiện thuận lợi để giải quyết vấn đề này ngay từ cơ sở. Người dân có thể thực hiện thủ tục ngay tại địa phương, giảm thời gian và chi phí đi lại.
Cùng với đó, các thủ tục hành chính liên quan đã được công bố và chuẩn hóa theo quy trình nội bộ, quy trình điện tử, giúp việc tiếp nhận và giải quyết hồ sơ được thực hiện minh bạch, thuận tiện hơn.
Lượng đất thải khi xây dựng công trình ở vùng cao khá lớn. Ảnh: Đình Tiệp.
Khi thực hiện đăng ký theo đúng quy định, tổ chức và cá nhân có thể tận dụng khối lượng khoáng sản phát sinh từ hoạt động cải tạo, xây dựng công trình để phục vụ các nhu cầu hợp pháp. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn tránh lãng phí nguồn tài nguyên có giá trị.
Quan trọng hơn, cơ chế mới giúp chuyển những hoạt động vốn mang tính tự phát thành hoạt động có quản lý, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân vừa nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Tăng cường quản lý tài nguyên, bổ sung nguồn vật liệu xây dựng
Không chỉ tháo gỡ khó khăn cho người dân, việc triển khai quy định thu hồi khoáng sản còn góp phần quan trọng trong công tác quản lý tài nguyên tại địa phương.
Thông qua cơ chế đăng ký và xác nhận, cơ quan quản lý nhà nước có thể nắm bắt được khối lượng khoáng sản phát sinh trong quá trình cải tạo đất và xây dựng công trình. Nhờ đó, việc theo dõi, kiểm soát và thống kê tài nguyên trở nên minh bạch, chặt chẽ hơn.
Các tổ chức, cá nhân khi thu hồi khoáng sản cũng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo quy định như nộp tiền cấp quyền, thuế, phí và các nghĩa vụ liên quan. Điều này góp phần bảo đảm sự công bằng trong khai thác tài nguyên, đồng thời tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước.
Một lợi ích khác không kém phần quan trọng là tận dụng được nguồn vật liệu xây dựng tại chỗ. Trong bối cảnh nhiều công trình hạ tầng và dự án phát triển cần khối lượng lớn đất, đá san lấp, việc tận dụng nguồn vật liệu phát sinh từ cải tạo công trình sẽ giúp giảm chi phí vận chuyển và hạ giá thành xây dựng.
Nguồn vật liệu này có thể được sử dụng cho các công trình giao thông, hạ tầng nông thôn, chỉnh trang đô thị hoặc các dự án dân sinh khác trên địa bàn.
Văn bản của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An gửi các địa phương. Ảnh: Đình Tiệp.
Theo ông Nguyễn Công Lực, Trưởng phòng Khoáng sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An cho biết, việc triển khai các quy định mới về thu hồi khoáng sản từ hoạt động cải tạo, xây dựng công trình là giải pháp phù hợp với thực tiễn quản lý hiện nay. Trong quá trình san gạt mặt bằng hoặc cải tạo đất, nhiều nơi phát sinh khối lượng đất, đá có thể tận dụng làm vật liệu xây dựng. Nếu không có cơ chế quản lý phù hợp, nguồn tài nguyên này dễ bị lãng phí hoặc phát sinh các hoạt động khai thác không đúng quy định.
“Việc phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp xã xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản sẽ giúp giải quyết nhanh nhu cầu của người dân ngay tại cơ sở, đồng thời giúp cơ quan quản lý nắm được khối lượng khoáng sản phát sinh để quản lý chặt chẽ theo quy định của pháp luật”, ông Lực cho biết thêm. Tuy nhiên, theo ông Lực, việc triển khai quy định này hiện vẫn chưa đồng đều giữa các địa phương trên địa bàn tỉnh.
Đến nay mới có một số địa phương chủ động thực hiện việc xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản phát sinh từ hoạt động cải tạo, xây dựng công trình, chủ yếu tập trung tại các xã thuộc các huyện cũ như Đô Lương, Thanh Chương, Nghi Lộc và Quế Phong.
Trong khi đó, nhiều địa phương khác như các xã thuộc các huyện trước đây gồm Anh Sơn, Quỳ Châu, Quỳnh Lưu, Yên Thành… hiện vẫn chưa triển khai thực hiện nội dung này.
“Để bảo đảm thực hiện thống nhất các quy định của pháp luật, các địa phương cần nhanh chóng tổ chức triển khai theo hướng dẫn tại Văn bản số 2443/SNNMT-KS ngày 9/3/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường”, ông Lực nhấn mạnh.
Theo ông Lực, khi các địa phương đồng loạt triển khai, cơ chế thu hồi khoáng sản từ hoạt động cải tạo, xây dựng công trình sẽ phát huy hiệu quả rõ rệt, vừa giải quyết nhu cầu thực tế của người dân, vừa tăng cường quản lý tài nguyên và bổ sung nguồn vật liệu phục vụ các công trình phát triển hạ tầng trên địa bàn.
Có thể thấy, việc triển khai quy định thu hồi khoáng sản từ hoạt động cải tạo, xây dựng công trình không chỉ là một thủ tục hành chính đơn thuần. Đây là giải pháp quản lý mang tính tổng hợp, hướng tới ba mục tiêu quan trọng: quản lý chặt chẽ tài nguyên khoáng sản, đáp ứng nhu cầu chính đáng của người dân và tận dụng nguồn vật liệu xây dựng phục vụ phát triển hạ tầng.
Khi các địa phương triển khai đồng bộ và hiệu quả, nguồn tài nguyên phát sinh từ các hoạt động dân sinh sẽ được sử dụng hợp lý, tránh lãng phí và đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội.
Đây cũng là minh chứng cho cách tiếp cận quản lý tài nguyên theo hướng hiện đại: khai thác hợp lý, quản lý hiệu quả và phục vụ phát triển bền vững.
