Trong tuyên bố chung phát đi ngày 4/3 (giờ địa phương), các bộ trưởng ngoại giao Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) nhấn mạnh diễn biến mới nhất tại Trung Đông đang làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về vấn đề an ninh, an toàn của người dân cũng như nguy cơ bất ổn đối với hòa bình và ổn định khu vực và toàn cầu.
Tuyên bố được đưa ra 4 ngày sau cuộc tấn công ngày 28/2 nhằm vào Iran của liên minh Mỹ - Israel, sự kiện đã kích hoạt vòng xoáy căng thẳng mới tại Trung Đông.
Tuyên bố chung của ASEAN bày tỏ quan ngại về tình hình xung đột leo thang tại Trung Đông. Ảnh minh họa: CGTN.
Theo ASEAN, sự leo thang hiện nay “đặc biệt đáng tiếc” khi xảy ra trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao vẫn đang được tiến hành, bao gồm các sáng kiến trung gian do Oman dẫn dắt.
Trước khi xung đột bùng phát hôm 28/2, Oman đã làm trung gian cho các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran trong nhiều tuần nhằm khôi phục tiến trình ngoại giao và ngăn chặn nguy cơ đối đầu tại Trung Đông. Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi ngày 3/3 nhấn mạnh các giải pháp ngoại giao để hạ nhiệt khủng hoảng vẫn “còn khả thi”, đồng thời kêu gọi các bên ngừng bắn ngay lập tức và quay trở lại con đường đối thoại khu vực.
Trong tuyên bố chung, ASEAN cũng cho biết khối đang theo dõi sát tình hình và bày tỏ quan ngại sâu sắc trước diễn biến xung đột. Các bộ trưởng ngoại giao cảnh báo các cuộc giao tranh hiện nay đang đặt ra “mối đe dọa nghiêm trọng đối với tính mạng và sự an toàn của dân thường, cũng như đối với hòa bình và ổn định khu vực và toàn cầu”.
ASEAN kêu gọi tất cả các bên liên quan lập tức chấm dứt các hành động thù địch, “kiềm chế tối đa” và giải quyết bất đồng thông qua đối thoại và ngoại giao. Khối cũng nhấn mạnh các bên cần tuân thủ luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, bao gồm nghĩa vụ bảo vệ người dân và cơ sở hạ tầng dân sự trong các cuộc xung đột vũ trang.
Ngoài ra, ASEAN cho biết các nước thành viên sẵn sàng phối hợp để hỗ trợ khẩn cấp cho công dân của mình đang sinh sống và làm việc tại Trung Đông nếu tình hình xấu đi.
Philippines, quốc gia giữ chức Chủ tịch ASEAN năm 2026, cũng đã lên tiếng kêu gọi sớm chấm dứt giao tranh tại Trung Đông. Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. ngày 3/3 cho biết Manila không trực tiếp liên quan đến cuộc xung đột nhưng mong muốn tình hình nhanh chóng hạ nhiệt.
“Chúng tôi hy vọng các bên sớm đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Philippines kêu gọi tất cả các bên liên quan kiềm chế và chấm dứt xung đột”, ông Marcos nói trong một cuộc họp báo.
Nhiều quốc gia Đông Nam Á khác cũng đã đưa ra phản ứng riêng sau ngày 28/2, với lập trường từ lên án mạnh mẽ đến kêu gọi giảm căng thẳng và đối thoại.
Trong đó, Malaysia lên án các cuộc tấn công là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế và chủ quyền quốc gia. Trong phiên họp Quốc hội ngày 2/3, Thủ tướng Anwar Ibrahim chỉ trích hành động quân sự này là “đạo đức giả”, khi nó diễn ra trong lúc Tehran vẫn đang tham gia đàm phán với Washington dưới sự trung gian của Oman.
Singapore và Indonesia bày tỏ tiếc nuối trước sự đổ vỡ của tiến trình đàm phán và kêu gọi các bên quay trở lại thương lượng để tìm giải pháp hòa bình phù hợp với luật pháp quốc tế và các nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc. Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto thậm chí đề xuất tới Tehran hỗ trợ thúc đẩy đối thoại để khôi phục môi trường an ninh ổn định.
Trong khi đó, Thái Lan, Việt Nam, Lào và Campuchia đều bày tỏ quan ngại sâu sắc trước diễn biến xung đột và mong muốn các bên giảm căng thẳng, ưu tiên giải pháp ngoại giao.
Brunei lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công nhằm vào Iran, cảnh báo rằng xung đột leo thang có thể “kích hoạt một vòng xoáy bạo lực nguy hiểm với những hậu quả nghiêm trọng và lâu dài đối với khu vực và thế giới”.
Trong khi Timor-Leste, thành viên mới nhất của ASEAN, cũng kêu gọi chấm dứt chiến dịch quân sự nhằm vào Iran và thúc giục các bên kiềm chế xung đột.
Riêng Myanmar chưa đưa ra phản ứng chính thức sau vụ tấn công, dù đại sứ quán nước này tại Kuwait đã khuyến cáo công dân cảnh giác trước tình hình an ninh xấu đi tại khu vực Vùng Vịnh.
Cuộc xung đột cũng làm dấy lên lo ngại đối với hàng triệu lao động nhập cư Đông Nam Á đang làm việc tại Trung Đông - lực lượng đóng vai trò quan trọng trong nhiều ngành kinh tế của khu vực này.
Trong đó, Philippines hiện có hơn hai triệu lao động tại Trung Đông. Chính phủ nước này cho biết đang phối hợp với các đại sứ quán và nước sở tại để theo dõi tình hình, đồng thời chuẩn bị hỗ trợ khẩn cấp, bao gồm nơi trú ẩn tạm thời, phương tiện di chuyển và phương án sơ tán nếu cần thiết. Indonesia cũng có khoảng 519.000 công dân đang sinh sống và làm việc tại Trung Đông, phần lớn tập trung tại Ả Rập Xê Út trong các lĩnh vực dịch vụ, giúp việc gia đình và xây dựng.
