Áp lực thuế quan 'ép' doanh nghiệp phải tái cấu trúc để thích ứng

Đây là số liệu khảo sát của Deloitte về mức độ phức tạp của thuế và thuế quan tại châu Á - Thái Bình Dương năm 2025. Khảo sát là nghiên cứu thứ 5 của Deloitte về mức độ phức tạp ngày càng tăng của môi trường thuế và kinh doanh trong khu vực. Với những thay đổi của bối cảnh kinh doanh. Nghiên cứu này  tập trung nhiều hơn vào cấp điều hành, thu thập ý kiến không chỉ từ các nhà lãnh đạo thuế mà còn từ những lãnh đạo cấp cao, nắm trong tay quyền ra quyết định.

Theo đó, thay vì phụ thuộc nhiều vào việc điều chỉnh giá để hấp thụ các cú sốc thuế quan, các nhà lãnh đạo giờ coi đây là những giải pháp tình thế hơn là chiến lược bền vững trong dài hạn.

Nhóm nghiên cứu cho rằng, thay đổi trong tư duy này phản ánh một sự hiệu chỉnh lại ở phạm vi rộng hơn: Khi áp lực chi phí gia tăng, các nhà lãnh đạo ngày càng sẵn sàng đánh giá lại mô hình hoạt động của họ, cho thấy một cách tiếp cận chủ động và mang tính chiến lược hơn đối với khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng.

“Việt Nam là một trong những thị trường chịu tác động trực tiếp từ việc dịch chuyển chuỗi cung ứng trong khu vực, nên những gì Khảo sát ghi nhận khá gần với thực tiễn chúng tôi quan sát được khi làm việc cùng doanh nghiệp tại đây”, ông Bùi Tuấn Minh, Lãnh đạo Dịch vụ Tư vấn Thuế và Pháp lý, Deloitte Việt Nam cho biết.

Việt Nam giữa dòng chảy thuế quan toàn cầu

Trong giai đoạn toàn cầu hóa trước đây, doanh nghiệp thường ưu tiên những mắt xích có chi phí thấp nhất nhằm tối đa hóa hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, những cú sốc liên tiếp từ đại dịch, xung đột địa chính trị, gián đoạn logistics và các vòng điều chỉnh thuế quan đã làm thay đổi tư duy này.

Theo Deloitte, gần 70% người được hỏi cho biết trọng tâm chính của họ trong các quyết định về chuỗi cung ứng đã chuyển dịch từ mục tiêu cắt giảm chi phí sang tập trung vào độ tin cậy, sự ổn định hoặc sự phù hợp về mặt chiến lược.

Cách tiếp cận tích hợp này đối mặt với một số trở ngại nội bộ, vượt ra khuôn khổ của biến động kinh tế vĩ mô. Hơn một nửa số người được khảo sát (51%) chia sẻ những thách thức khi vận hành bắt nguồn từ những hạn chế nội bộ, bao gồm quy trình chưa hoàn thiện, hạn chế về khả năng dữ liệu và tình trạng thiếu kỹ năng quan trọng.

Kết quả là, việc chuyển đổi mô hình hoạt động thuế ngày càng trở thành ưu tiên trong chương trình làm việc của lãnh đạo cấp cao C-level. Mức độ sẵn sàng về vận hành không còn là kỳ vọng cơ bản nữa mà là một yếu tố tạo ra khác biệt cạnh tranh thực sự.

Sự chuyển dịch này cho thấy, chi phí thấp nhất chưa chắc tạo ra giá trị lớn nhất. Trong môi trường kinh doanh đầy biến động, khả năng duy trì hoạt động liên tục và giảm thiểu rủi ro gián đoạn ngày càng trở thành lợi thế cạnh tranh có giá trị hơn.

Các chuyên gia cho rằng, đối với Việt Nam, đây vừa là cơ hội vừa là thách thức. Cơ hội xuất hiện khi nhiều tập đoàn toàn cầu tiếp tục tìm kiếm các địa điểm sản xuất mới ngoài những trung tâm truyền thống.

Tuy nhiên, lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn mới sẽ không còn dựa chủ yếu vào ưu đãi thuế hay chi phí thấp. Các nhà đầu tư sẽ ngày càng quan tâm tới chất lượng hạ tầng, tính minh bạch của dữ liệu, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và mức độ ổn định của môi trường kinh doanh.

Một trong những thay đổi quan trọng nhất hiện nay là việc triển khai Trụ cột thứ 2 của OECD. Cơ chế này thiết lập mức thuế doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu 15% đối với các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu euro trở lên, nhằm hạn chế cuộc đua giảm thuế giữa các quốc gia.

OECD cho biết cơ chế này đã bắt đầu được áp dụng từ năm 2024 và ngày càng có nhiều quốc gia tham gia triển khai. Đồng thời, Việt Nam cũng đã chính thức áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu từ đầu năm 2024 và tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho việc thực thi. Điều này tạo ra một bước ngoặt lớn trong cạnh tranh thu hút đầu tư. Trong nhiều thập kỷ, ưu đãi thuế là một trong những công cụ quan trọng để thu hút dòng vốn FDI.

Bên cạnh đó, khi mức thuế tối thiểu toàn cầu được áp dụng rộng rãi, hiệu quả của các ưu đãi thuế truyền thống sẽ suy giảm đáng kể đối với nhiều tập đoàn lớn. Nói cách khác, cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư đang dịch chuyển từ ưu đãi thuế sang chất lượng môi trường đầu tư. Do đó, đây là thời điểm các quốc gia cũng như doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn cho năng lực thực chất, từ hạ tầng logistics, nguồn nhân lực chất lượng cao đến khả năng đổi mới sáng tạo và quản trị dữ liệu.

Chuyên gia của Deloitte Việt Nam cho rằng, thuế đang dịch chuyển từ vai trò một yếu tố tuân thủ sang một biến số chiến lược. Vì vậy, mỗi thay đổi về thuế quan hay quy định quốc tế đều có thể tác động đến cấu trúc chi phí, dòng vốn đầu tư và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việc theo dõi và dự báo chính sách đang trở thành một phần của năng lực quản trị chiến lược.

Thuế đang chuyển từ vai trò kiểm soát rủi ro sang vai trò kiến tạo giá trị. Khả năng hiểu và dự báo tác động của thuế quan, cải cách thuế quốc tế hay các quy định mới sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư, thiết kế chuỗi cung ứng và phân bổ nguồn lực.

“Việc từng bước nâng chức năng thuế từ tuân thủ sang hỗ trợ quyết định chiến lược sẽ giúp doanh nghiệp ứng phó vững vàng hơn trước những bất định phía trước”, ông Bùi Tuấn Minh, lãnh đạo dịch vụ tư vấn thuế và pháp lý của Deloitte Việt Nam nhận định.