Áp lực chi phí đè nặng, VFA kiến nghị thu mua tạm trữ giữ giá lúa

Theo văn bản điều hành kinh doanh xăng dầu của Bộ Công thương ngày 7/3, xăng RON 95-III đã lên mức 27.047 đồng/lít (tăng 4.707 đồng); xăng E5 RON 92 đạt mức 25.226 đồng/lít (3.777 đồng/lít); dầu diesel 0.05S là 30.239 đồng/lít (tăng 7.202 đồng/lít) và dầu hỏa đạt 35.091 đồng/lít (tăng 8.490 đồng/lít).

Trong đó, dầu diesel là nhiên liệu cần thiết phục vụ cho việc vận hành máy móc của sản xuất nông nghiệp, như làm đất, thu hoạch, vận chuyển lúa. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất của bà con nông dân, nhất là khi vụ lúa đông xuân 2025-2026 đang bước vào chính vụ thu hoạch.

Tại TP Cần Thơ, vụ đông xuân này, bà con xuống giống trên 312.600 ha. Đến thời điểm này, diện tích lúa đã thu hoạch gần 93.000 ha.

Ông Võ Hữu Phước ở xã Trường Thành vừa thu hoạch xong 5 công đất tầm lớn (khoảng 1.300m2/công) với năng suất khoảng 1,1 tấn/công. Giá lúa được thương lái thu mua 5.800 đồng/kg, với giống Đài Thơm 8. Trong khi cách đây một tuần, thương lái đã đặt cọc thu mua với giá 6.000 đồng/kg.

Theo ông Phước, toàn bộ diện tích canh tác là đất thuê, cộng với vật tư, nhân công… đội chi phí sản xuất tăng cao, trong khi giá lúa thấp, lợi nhuận vụ này sụt giảm đáng kể so với cùng kỳ. Vì vậy vụ hè thu tới, ông quyết định trả đất, không trồng lúa nữa.

Ông Lê Văn Thiện cùng ngụ xã Trường Thành cũng đang canh tác 34 công đất lúa, trong đó có 27 công phải thuê đất. Mặc dù vụ đông xuân năm nay, năng suất lúa cao hơn cùng kỳ 200kg/công, nhưng giá lúa cũng sụt giảm từ 6.000 đồng/kg (thương lái đặt cọc trước Tết) xuống còn 5.800 đồng/kg.

Ông Thiện bộc bạch: “Nếu trồng đất nhà, nông dân còn có lợi nhuận chút đỉnh, nhưng thuê đất, lãi còn không bao nhiêu. Nếu vụ hè thu 2026 tới giá lúa còn dưới 5.500 đồng/kg, tôi bỏ làm vụ thu đông luôn để không lỗ”.

Trong khi đó, tại xã Đông Thuận, năng suất lúa khá cao, giá lúa cũng có phần nhỉnh hơn, ở mức 6.000 đồng/kg, nhưng nông dân cũng chán nản vì chi phí phân bón, xăng dầu tăng cao.

Như hộ anh Dương Văn Siêu, vụ này, lúa đạt năng suất 1,3 tấn/công tầm lớn. Nhưng theo anh, mức giá 6.000 đồng/kg thấp hơn vụ đông xuân năm ngoái lên tới 1.000 đồng/kg.

Khó khăn hơn, khi cánh đồng của gia đình còn khoảng 1 tuần nữa sẽ xuống giống vụ hè thu thì các đại lý vật tư nông nghiệp thông báo giá phân bón tăng đồng loạt. Anh Siêu kể: “Đại lý thông báo giá DAP Cà Mau khoảng 830.000 đồng/bao 50kg, tăng khoảng 300.000 đồng/bao, DAP Hồng Hà cũng từ 1,6 -1,8 triệu đồng/bao 50kg. Để có lợi nhuận, chỉ còn cách giảm chi phí đầu vào, lúc trước mỗi vụ bón 3 lần phân, mỗi lần khoảng 15kg, vụ tới phải giảm còn 10kg/lần bón”.

Ghi nhận thêm từ các nông dân làm dịch vụ cắt lúa, ông Hồ Tứ Hải ở tỉnh An Giang sang TP Cần Thơ làm dịch vụ cho biết, từ sau Tết Nguyên đán, giá dầu diesel 0,05s dùng cho máy gặt đập liên hợp liên tục biến động, từ 18.000-23.000 đồng/lít và hiện đang ở mức trên 30.000 đồng/lít.

Không chỉ vậy, việc mua dầu cũng gặp khó, theo ông, trước đây có thể mua dự trữ từ 500-1.000 lít dầu trên xà lan để mang theo bơm cho máy gặt. Nhưng hiện nay các cây xăng dầu chỉ bán 150 lít dầu/ngày. Trong khi đó, mỗi ngày máy gặt của ông cắt trung bình 50 công lúa, cần khoảng 150 lít dầu.

“Giờ đang vào chính vụ, máy phải đi cắt liên tục, ở nhiều tuyến đường khác nhau, mà mỗi ngày phải đi mua dầu để vận hành máy gặt lúa rất bất tiện. Nhưng phải cố gắng hoạt động, vì đã ký hợp đồng với bà con”, ông Hải bộc bạch.

​Thương lái Mao Văn Tín (TP Cần Thơ) cũng cho biết, hiện giá thuê máy gặt tăng từ 320.000 đồng/công lên 350.000 đồng/công; vận chuyển bằng ghe tăng 10.000-20.000 đồng/tấn.

Thực tế, việc vận chuyển lúa gạo từ đồng ruộng đến nhà máy sấy, xay xát, kho thu mua đều sử dụng dầu. Việc giá nhiên liệu tăng, làm đội chi phí logistics, để đảm bảo lợi nhuận, các chi phí này sẽ được cộng vào giá thành sản phẩm, cuối cùng áp lực vẫn dồn lên giá lúa khi thu mua trong nông dân.

Liên quan đến vấn đề này, ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, mặc dù thời gian qua, các doanh nghiệp Việt Nam rất năng động tìm kiếm và mở rộng thị trường xuất khẩu, đặc biệt là thị trường Châu Phi và Trung Quốc. Lượng gạo xuất khẩu 2 tháng đầu năm 2026 ghi nhận tăng hơn 50% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, vụ đông xuân lại trở thành nỗi lo, khi có nguy cơ dư thừa lượng gạo xuất khẩu, nếu tình hình xuất khẩu gạo không khả quan.

Do đó, giải pháp giúp bà con giảm rủi ro, tránh rớt giá là cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần xem xét, đề nghị các doanh nghiệp tham gia vào vấn đề tạm trữ trong lúc này. Theo ông Nam, cách làm này vừa không phải đẩy một lượng hàng hóa xuất khẩu quá nhiều, vừa có khả năng giữ giá lúa ổn định.

Ông Nam chia sẻ: “Hiện nay giá lúa quá thấp rồi. Hiệp hội Lương thực Việt Nam đã báo cáo với Chính phủ, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường để có hướng hỗ trợ, triển khai”.

Bên cạnh đó, lãnh đạo VFA cũng kiến nghị Chính phủ quan tâm hơn nữa việc ký kết các hợp đồng Chính phủ - giữ vai trò quan trọng trong việc ổn định giá lúa những năm qua.

Đối với các doanh nghiệp, ông Nam kiến nghị mở rộng thị trường, ký các hợp đồng xuất khẩu mới, qua đó đẩy mạnh hoạt động thu mua, góp phần cải thiện giá lúa. Lúc này, vai trò của các ngân hàng rất quan trọng, các đơn vị cần quan tâm, hỗ trợ vốn để doanh nghiệp thu mua tạm trữ lúa trong giai đoạn khó khăn.