"70 ngày ở xứ chuột túi" là cuộc dạo bước của một nhà văn giữa những tầng văn hóa, lịch sử và đời sống của xứ sở chuột túi. Từ Melbourne, Sydney, Canberra đến những thị trấn nhỏ giữa thảo nguyên, từ những trang trại cừu bạt ngàn đến cộng đồng người Việt nơi đất khách, mỗi chặng đường đều mở ra những câu chuyện vừa lạ lẫm vừa gần gũi.
Với lối viết giàu trải nghiệm, quan sát tinh tế và những liên tưởng văn hóa đặc sắc, nhà văn Hoàng Minh Tường không chỉ kể về nước Úc hôm nay mà còn soi chiếu vào đó những suy ngẫm về con người, quê hương và hành trình hội nhập của người Việt trên thế giới.
Du ký dài kỳ "70 ngày ở xứ chuột túi" là những lát cắt chân thực, sinh động về một nước Úc đa sắc màu, qua góc nhìn của một người cầm bút luôn mang theo trong hành trang tình yêu với đất nước và con người Việt Nam.
Chuẩn bị bay sang Úc. Ảnh:Tác giả cung cấp.
Bây giờ, nhiều người Việt thích được sang học tập và sinh sống ở Úc (Australia). Ở Úc, đất rộng, người thưa, nhịp sống cân bằng, ít áp lực. Lại nữa, từ Hà Nội đến Melbourne, vượt tám nghìn cây số qua đường xích đạo, khoảng chín giờ bay. Gia đình, bố mẹ có việc, ới một tiếng, mười giờ sau có mặt.
Đến Úc là đến xứ sở của Kangaroo. Kangaroo - còn gọi là chuột túi, cùng con đà điểu sa mạc Emu được chọn làm linh vật đưa lên hình quốc huy nước Úc. Con chuột túi, to như con bê, chỉ biết tiến, không biết lùi, con cái có túi, như ba lô trước bụng để đựng con. Tạo hóa thật kì tài.
Tôi sang Úc với con trai, cậu quý tử mà gia đình đặt biệt danh là Mr Ty (Ty = tình yêu, chứ không phải cu Ti. Mr Ty học Đại học Monash và làm việc ở Úc đã 9 năm, sắp trở thành công dân Úc).
Hai tháng sống ở đây, tôi được con trai đưa đi tham quan nhiều các cánh rừng. Rừng nước Úc hầu hết là rừng bạch đàn. Bạch đàn (Eucaluptus), họ đào kim nương, còn gọi là khuynh diệp, là cây bản địa của Úc và New Guinea, có tới hơn 700 loài. Các nhà địa chất gọi Australia - đảo lớn nhất trái đất (với diện tích hơn 7,6 triệu km2, lớn thứ 6 thế giới, chu vi bờ biển tới hơn 34.000km - gần bằng chu vi trái đất 40.075km), là lục địa già bằng phẳng nhất, đất đai cổ nhất, kém phì nhiêu nhất. Đất ấy, núi ấy, khí hậu ấy, rất thích hợp với cây bạch đàn.
Một cây bạch đàn mọc ở vùng hoang dã Úc. Nguồn ảnh: Bình Châu (Tạp chí Thương hiệu và sản phẩm).
Do chịu hạn cao, sống được ở môi trường khắc nghiệt, đồi cằn, đầm lầy, đất nghèo, nên từ những năm 1920, bạch đàn đã được du nhập vào Việt Nam, trở thành cây chủ lực trên những đồi cằn vùng trung du Bắc bộ và miền Trung. Năm 2013, giới khoa học Úc công bố một phát hiện gây sốc toàn cầu: Trên lá bạch đàn có chứa vàng. Phát hiện này giúp tìm ra các mỏ vàng, vì rễ bạch đàn có thể ăn sâu tới 40 mét ở vùng khô hạn, hút các tinh thể vàng dưới lòng đất.
Những cánh rừng ở bang Victoria cũng có hàng chục loại bạch đàn khác nhau. Hoa bạch đàn có rất nhiều loại: có cây hoa trắng, có cây hoa vàng, nâu vàng, vàng xanh, phớt đỏ, pha tím…, có loại hoa hình cầu tia chớp, có loại hoa trắng xum xuê như mâm xôi, có loại cánh vàng như hoa mai… Về thân cây, cũng muôn hình nhiều vẻ, bạch đàn trắng da bóng mịn thẳng tắp, bạch đàn bong vỏ từng lớp như loài rắn lột da, bạch đàn vỏ nứt nẻ như cây thông, bạch đàn vỏ sùi, ứ nhựa tựa pơ mu… Thì ra, cây bạch đàn chính là máu thịt của nước Úc, là biểu trưng cho nước Úc. Loài cây gân guốc, khô cằn, rất dễ bén lửa, lại ủ chứa thứ hương thơm cay nồng gọi là dầu khuynh diệp dùng chữa trị bệnh đường hô hấp, dùng làm hương liệu, nước hoa… Loài cây cao vút tới hàng chục mét, lõi cứng như thép, đứng dóng hàng thẳng tắp làm các cột điện cao thế, thay cho cột điện bê tông khắp các đường phố. Gỗ bạch đàn làm đồ mộc, không thể thiếu trong đời sống, là nguyên liệu chủ lực sản xuất giấy…
Những ngày ở Melbourne, tôi có vinh hạnh được dự một lễ nhập quốc tịch Australia tại quận ngoại ô Knox City cách trung tâm thành phố hơn 20 ki-lô-mét, được làm quen với nhiều gia đình người Việt đang sinh sống, công tác tại Úc. Gia đình kỹ sư xây dựng Quang Dương, Thu Quỳnh và hai con nhập tịch Úc quốc trước thời hạn. Họ quen nhau từ Mát-xcơ-va, sống ở Nga nhiều năm, có hai con cũng đã nói sõi tiếng Nga. Nhưng cuộc sống chật vật, khí hậu khắc nghiệt, buộc họ phải tìm đất mới. Biết nước Úc đang thiếu kỹ sư xây dựng và giáo viên, vợ chồng Dương xin đến định cư và được chấp nhận. Thông thường, một gia đình được nhập tịch Úc phải qua mấy giai đoạn, và gần chục năm thử thách. Vợ chồng Dương tình nguyện đi vùng sâu vùng xa, đến tận thành phố Darwin, lãnh thổ phương bắc gian khổ nhất, được tính hệ số phục vụ cao. Sau sáu năm, được trở về định cư tại Melbourne, nhưng kỹ sư Quang Dương, do tín nhiệm bởi tay nghề hạng ưu và sự tận tụy, hằng tháng vẫn bay hơn ba nghìn ki-lô-mét lên bắc Úc làm việc. Có đợt cả tháng, nhiều đợt bay tiếp ra các đảo ngoài khơi để lắp điện, nước, xây dựng các công trình. Mấy năm tình nguyện đi vùng sâu vùng xa ấy, Dương được tính hệ số ưu tiên định cư. Và bây giờ họ đã trở thành công dân Úc. Buổi lễ nhập quốc tịch Úc thật đông vui. Rất nhiều gia đình và những người thân, đủ các sắc tộc, từ nhiều quốc gia tụ hội, chúc mừng. Đông nhất là người Ấn Độ, Trung Á, Nam Âu, Phillipine, Việt Nam, Hàn Quốc, Trung Hoa… Trong lễ nhập quốc tịch này, ngoài quốc huy, quốc kỳ, cờ bang, cờ thổ dân, còn có một bó lá bạch đàn hoa vàng.
Tác giả và con trai trong ngày hội nhập quốc tịch Úc. Ảnh:Tác giả cung cấp.
Phòng hội trường đông vui và trang nghiêm. Trước khi từng thành viên lên tuyên thệ và nhận chứng chỉ công dân, là các thủ tục chào cờ, hát quốc ca, giới thiệu các quan chức lên phát biểu. Tôi chú ý đến một ông già râu dài xùm xòa, đội khăn, cao gầy, tay cầm một bó cây, ngồi cùng bốn vị quan chức trên hàng ghế chủ tọa. Khác hẳn với bốn vị kia, ông già mắt to, da nhăn nheo, gân guốc và cổ kính, gợi nhớ đến vị thần đèn trong câu chuyện cổ Ba Tư. Mr Ty nói nhỏ với tôi: “Già làng của dân bản địa Úc đấy ba ạ. Nước Úc đặc biệt tôn trọng thổ dân, vì họ là dân gốc, sống trên lục địa này đã mấy nghìn năm. Tại các cơ quan công quyền, bên cạnh quốc kì Australia, bao giờ cũng có cờ bản địa”.
Điều này làm tôi nhớ hơn mười năm trước, khi sang thăm Canada và Mỹ, tôi đã được tới thăm khu cư trú của người da Đỏ. Ở Canada, họ được gọi là First nations (cư dân gốc, đầu tiên), được ở khu đất dành riêng có tường rào bao quanh, được chăm sóc, hưởng chế độ đặc biệt. Ở Úc, chính sách đối với cư dân bản địa cũng vậy. Họ được tôn trọng và ưu ái. Trong buổi lễ nhập quốc tịch tại Úc, ông già bản địa được mời lên phát biểu đầu tiên. Ông đứng lên, cầm bó bạch đàn hoa vàng vung lên và nói bằng thứ ngôn ngữ của tổ tiên ông, nhưng mọi người đều hiểu rằng ông đang truyền cảm hứng cho những công dân Úc mới, rằng cây bạch đàn này, cổ xưa như đất đai, sông núi Úc, nó đã tồn tại và phát triển, trên vùng đất khô cằn này hàng triệu năm, đã gắn bó với người dân Úc cho đến bây giờ. Các bạn, hãy như cây bạch đàn này, đã là công dân đất nước Úc thì hãy yêu mến và cống hiến hết lòng vì nước Úc, như chính quê hương sinh ra mình.
Ông nói một mạch, vung cao bó bạch đàn lên, rồi dừng lại, đặt những nhánh cây lại trên bàn và thoăn thoắt rời khỏi diễn đàn, đi ra cửa. Tôi lật bật chạy theo ông, muốn nắm bàn tay ông, muốn chào ông một tiếng. Nhưng không kịp. Ông đã khuất vào đâu đó, như một vị thần thổ địa vừa xuất hiện, lại tan biến vào đất đai, cây cỏ...
Một ngôi nhà người Úc gốc Việt ở Melbourne. Ảnh: Hoàng Minh Tường.
