Báo cáo Carbon Majors do tổ chức nghiên cứu InfluenceMap thực hiện, công bố ngày 21/1, cho thấy một thực trạng đáng báo động: 50% lượng phát thải CO2 toàn cầu trong năm 2024 đến từ chỉ 32 công ty nhiên liệu hóa thạch.
Các bể chứa dầu thô tại nhà máy lọc dầu và kho chứa dầu Ras Tanura của Tập đoàn Dầu khí Saudi Aramco. Theo báo cáo, Saudi Aramco thải ra 1,7 tỷ tấn CO2 vào năm 2024. Ảnh: Bloomberg.
Trong top 20 đơn vị phát thải lớn nhất thế giới, có tới 17 doanh nghiệp nhà nước. Các chuyên gia nhận định, đây chính là rào cản chính trị lớn nhất đối với nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu. Toàn bộ 17 doanh nghiệp này đều thuộc quyền kiểm soát của những quốc gia đã bỏ phiếu phản đối các nỗ lực cắt giảm và tiến tới chấm dứt sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại COP30, bao gồm Ả Rập Xê Út, Nga, Trung Quốc, Iran, UAE và Ấn Độ.
Đứng đầu danh sách gây ô nhiễm trong khối doanh nghiệp nhà nước là Tập đoàn Dầu khí Saudi Aramco của Ả Rập Xê Út, trong khi ExxonMobil là công ty phát thải nhiều nhất trong khối tư nhân.
Để dễ hình dung quy mô, báo cáo chỉ ra riêng Saudi Aramco đã thải ra 1,7 tỷ tấn CO2, chủ yếu từ hoạt động xuất khẩu dầu. Nếu coi tập đoàn này là một quốc gia, họ sẽ là nước gây ô nhiễm lớn thứ năm thế giới, chỉ đứng sau Nga. Tương tự, ExxonMobil thải ra 610 triệu tấn CO2; nếu là một quốc gia, họ sẽ đứng thứ chín thế giới, vượt qua cả Hàn Quốc.
Sau giai đoạn sụt giảm nhẹ do đại dịch Covid-19, việc đốt nhiên liệu hóa thạch đã khiến lượng khí thải toàn cầu tăng trở lại ở mức kỷ lục. Để giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu trong ngưỡng 1,5 độ C theo Thỏa thuận Paris, thế giới cần cắt giảm 45% lượng phát thải vào năm 2030 - một mục tiêu hiện được xem là gần như bất khả thi. Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh rằng nhân loại vẫn phải nỗ lực hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu, bởi chỉ cần Trái đất nóng thêm 0,1 độ C, các thảm họa thiên tai cũng sẽ trở nên tàn khốc hơn nhiều.
Ông Emmett Connaire, người đứng đầu nhóm thực hiện báo cáo, nhận định: “Mỗi năm trôi qua, lượng khí thải toàn cầu lại càng tập trung vào tay một nhóm nhỏ các nhà sản xuất, trong khi quy mô khai thác của họ vẫn tiếp tục phình to.”
Thực tế cho thấy, các “ông lớn” trong ngành nhiên liệu hóa thạch đang sáp nhập với các công ty nhỏ để gia tăng sức mạnh, khiến nỗ lực thu hẹp quy mô ngành này ngày càng trở nên khó khăn.
Trong khi đó, bà Tzeporah Berman thuộc Sáng kiến Hiệp ước Không phổ biến Nhiên liệu Hóa thạch thẳng thắn cho rằng: “Phân tích này phơi bày một thực tế phũ phàng: một nhóm tập đoàn dầu khí đầy quyền lực không chỉ thống trị lượng phát thải mà còn cản đường các chính phủ muốn hành động vì khí hậu”.
Sáng kiến do bà khởi xướng đang thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm chấm dứt mở rộng khai thác dầu khí và đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng sạch.
Cựu lãnh đạo khí hậu của Liên hợp quốc, bà Christiana Figueres, nhận định các công ty nhiên liệu hóa thạch đang “đứng sai về phía lịch sử”. Trong bối cảnh thế giới đầu tư vào năng lượng sạch với tốc độ cao gấp đôi so với nhiên liệu hóa thạch, các tập đoàn này vẫn cố bám víu vào những sản phẩm lỗi thời và gây ô nhiễm.
Các nhà phân tích khẳng định, cơ sở dữ liệu từ báo cáo Carbon Majors có ý nghĩa then chốt, giúp giới khoa học chứng minh mối liên hệ trực tiếp giữa phát thải của các công ty cụ thể với những đợt nắng nóng chết người hay các thiệt hại kinh tế lên tới hàng nghìn tỷ USD. Đây được xem là bằng chứng thép trước tòa, hỗ trợ các vụ kiện mang tính bước ngoặt như vụ một nông dân Peru kiện công ty điện lực Đức, hay các đạo luật mới tại Mỹ buộc các tập đoàn dầu khí phải chi trả cho việc xây đê chống ngập và bảo vệ người dân trước nắng nóng cực đoan.
Bà Rebecca Brown, Giám đốc Trung tâm Luật Môi trường Quốc tế, khẳng định: “Bằng chứng ngày càng rõ ràng. Các tòa án trên khắp thế giới đang nhìn thấy mối liên hệ trực tiếp giữa khai thác dầu khí và sự hủy hoại khí hậu. Khi sự thật đã được phơi bày và pháp luật trở nên nghiêm minh, những kẻ gây ô nhiễm sẽ buộc phải trả giá”.
